Điện thoại có sẵn hai đường để đọc to văn bản: tính năng đọc màn hình trong phần trợ năng của hệ điều hành (đọc được gần như mọi thứ đang hiện trên màn hình), và nút đọc to hay biểu tượng loa ngay dưới câu trả lời của nhiều chatbot. Với iPhone, bạn tìm trong mục trợ năng phần nội dung được đọc; với điện thoại Android, tìm tính năng chọn để nói hoặc đọc to trong mục hỗ trợ tiếp cận. Chọn giọng tiếng Việt, chỉnh tốc độ vừa nghe, rồi bật lên mỗi khi mỏi mắt.
Bài này dành cho người lớn tuổi mắt kém, người hay di chuyển muốn nghe thay vì đọc, phụ huynh muốn nghe lại bài con gửi, hay chính bạn khi muốn soát lại văn bản mình viết bằng tai. Tên mục và cách bật thay đổi theo đời máy và phiên bản hệ điều hành; bài tả theo nguyên tắc chung để bạn tự tìm trên máy mình.
Ba cách nhờ điện thoại đọc to và lúc nào dùng cách nào
Mỗi cách đọc to có phạm vi riêng. Nắm được khác biệt giúp bạn không phải loay hoay tìm nút trong khi chỉ cần một thao tác đơn giản hơn.
| Cách | Đọc được gì | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Đọc màn hình trong phần trợ năng | Gần như mọi thứ đang hiện: trang báo, tin nhắn, email, tài liệu | Có sẵn, không cần cài thêm, dùng được trong mọi ứng dụng | Đọc cả nút bấm, quảng cáo, chữ thừa trên trang |
| Chọn một đoạn để đọc | Đoạn chữ bạn bôi đen hoặc chạm chọn | Đọc đúng chỗ cần, không thừa | Phải chọn từng đoạn, mất công với văn bản dài |
| Nút đọc to của chatbot | Câu trả lời của chatbot | Giọng tự nhiên, dễ nghe | Chỉ đọc nội dung trong ứng dụng đó, thường cần mạng |
| Chế độ đọc của trình duyệt | Phần nội dung chính của trang web | Lọc bỏ quảng cáo, menu, đọc liền mạch | Không phải trang nào cũng hỗ trợ |
Với người lớn tuổi, cách đơn giản nhất thường là bật đọc màn hình với một thao tác vuốt hoặc nút tắt cố định, để mỗi lần muốn nghe chỉ cần một động tác. Với người làm văn phòng, chế độ đọc của trình duyệt cho bài báo dài là dễ chịu nhất vì nó bỏ qua hết phần thừa.
Bật đọc màn hình lần đầu: trình tự chung
Các bước dưới đây đúng cho cả iPhone lẫn phần lớn máy Android, chỉ khác tên mục. Nếu không tìm thấy, gõ chữ đọc hoặc nói vào ô tìm kiếm trong phần cài đặt của điện thoại.
- Mở cài đặt, vào mục trợ năng hoặc hỗ trợ tiếp cận.
- Tìm mục liên quan đến nội dung được đọc, đọc màn hình hoặc chọn để nói. Tránh nhầm với trình đọc màn hình toàn phần dành cho người khiếm thị, vốn thay đổi cách chạm vuốt của cả máy và dễ làm người chưa quen lúng túng.
- Bật tính năng, rồi bật thêm lối tắt nếu có: một thao tác vuốt, một nút nổi trên màn hình hoặc tổ hợp phím.
- Vào phần giọng đọc, chọn tiếng Việt. Nếu máy báo cần tải giọng, tải bằng wifi; giọng chất lượng cao thường nặng hơn giọng cơ bản.
- Chỉnh tốc độ: bắt đầu ở mức chậm hơn mặc định một chút, nghe quen rồi tăng dần.
- Mở một bài báo bất kỳ, dùng lối tắt vừa bật để nghe thử, xem bảng điều khiển nhỏ hiện ra: thường có nút tạm dừng, tua lại, tăng giảm tốc độ.
Nếu máy là điện thoại Android, tính năng đọc to và giọng đọc có thể nằm trong ứng dụng chuyển văn bản thành giọng nói của hãng hoặc của Google; chọn đúng bộ giọng có tiếng Việt. Có máy cài sẵn nhiều bộ, bạn nghe thử từng bộ rồi chọn bộ phát âm rõ nhất.
Chọn giọng và tốc độ cho dễ nghe
Chọn giọng rõ hơn giọng hay. Giọng nghe trầm ấm, có cảm xúc chưa chắc đã dễ hiểu khi nghe lâu. Người lớn tuổi thường nghe rõ giọng nói chậm, phát âm tròn chữ. Thử cùng một đoạn văn với hai ba giọng rồi chọn.
Giọng miền nào cũng được, miễn quen tai. Một số máy có giọng đọc theo phát âm miền Bắc, một số có thêm giọng miền Nam. Người quen giọng vùng nào thì chọn giọng vùng đó nếu có; nghe đỡ mệt hơn khi đọc tài liệu dài.
Tốc độ phụ thuộc loại văn bản. Tin nhắn, tin tức ngắn có thể nghe nhanh. Văn bản có nhiều con số, tên riêng, hướng dẫn từng bước thì nên chậm lại. Bảng điều khiển đọc to thường có nút chỉnh tốc độ ngay khi đang nghe.
Dùng tai nghe ở nơi công cộng. Vừa lịch sự với người xung quanh, vừa giữ riêng tư cho nội dung bạn đang nghe, nhất là tin nhắn cá nhân hay email công việc.
Tăng cỡ chữ song song. Nghe không thay được hoàn toàn việc nhìn. Với người mắt kém, bật chữ lớn và đọc to cùng lúc giúp vừa nghe vừa liếc theo chỗ đang đọc, đỡ lạc khi văn bản dài.
Những chỗ máy hay đọc sai trong tiếng Việt
Máy chuyển chữ thành giọng nói đọc tiếng Việt đã khá trơn, nhưng có mấy loại chữ vẫn hay đọc lệch. Biết trước để không hiểu nhầm nội dung.
- Chữ viết tắt: “TP.”, “UBND”, “BHXH”, “ĐT” có thể bị đọc thành từng chữ cái hoặc đọc sai nghĩa.
- Con số có dấu chấm, dấu phẩy: cách viết số tiền, số thập phân kiểu Việt và kiểu Anh khác nhau, máy có thể đọc “1.500” thành một phẩy năm.
- Ngày tháng viết tắt và giờ giấc, như 7/8 có thể bị đọc thành bảy phần tám.
- Từ mượn tiếng Anh, tên thương hiệu, tên người nước ngoài: máy đọc theo kiểu tiếng Việt hoặc nhảy sang giọng tiếng Anh giữa câu.
- Văn bản không dấu hoặc gõ sai dấu: máy đọc đúng theo chữ sai, nghe ra một nghĩa khác hẳn.
- Biểu tượng cảm xúc trong tin nhắn: máy đọc tên biểu tượng, đôi khi khá dài và gây buồn cười.
- Bảng biểu: máy đọc từng ô theo hàng, mất mối liên hệ giữa cột và hàng.
Với những văn bản quan trọng như đơn thuốc chép lại, lịch hẹn, số tiền phải chuyển, đừng chỉ nghe. Nhìn lại con số trên màn hình. Đọc to là để đỡ mỏi mắt, không phải để thay hẳn việc kiểm tra bằng mắt những thông tin quyết định.
Dùng chatbot để đọc to theo cách thông minh hơn
Chatbot có lợi thế mà tính năng đọc màn hình không có: nó hiểu nội dung. Bạn có thể dán một văn bản dài, rồi bảo nó rút gọn còn năm câu dễ hiểu và đọc to bản tóm tắt. Với người lớn tuổi nhận được thông báo dài từ tổ dân phố hay trường học của cháu, cách này giúp nắm ý chính nhanh mà không phải nghe hết từng chữ.
Bạn cũng có thể yêu cầu chatbot viết lại văn bản cho dễ nghe trước khi đọc: viết hết chữ viết tắt ra đầy đủ, đổi số tiền thành chữ, chia câu dài thành câu ngắn. Ví dụ câu lệnh: chép lại đoạn này cho dễ nghe khi đọc to, viết đầy đủ các chữ viết tắt, đọc số tiền bằng chữ, giữ nguyên nội dung. Sau đó bấm nút loa dưới câu trả lời.
Ví dụ giả định: bà Lan ở Quảng Ninh nhận một tin nhắn dài về lịch tiêm chủng của cháu, đầy chữ viết tắt và ngày tháng. Con trai bà cài sẵn chatbot, dạy bà chép tin nhắn vào rồi nói một câu: đọc lại cho mẹ nghe chậm, nói rõ ngày nào đi đâu. Bà nghe xong vẫn gọi lại cho trạm y tế để xác nhận ngày, vì ngày giờ là thứ không nên dựa vào bản đọc lại của máy.
Lưu ý khi dán văn bản vào chatbot: tin nhắn có họ tên, số điện thoại, địa chỉ, mã hồ sơ thì nên xoá những phần đó trước. Với việc chỉ cần nghe, tính năng đọc màn hình của điện thoại không gửi nội dung lên chatbot nên kín đáo hơn.
Nghe tài liệu dài khi đi đường: tệp PDF, sách điện tử, bài báo lưu sẵn
Nhiều người muốn tận dụng thời gian ngồi xe buýt, chờ đón con hay đi bộ buổi sáng để nghe tài liệu thay vì đọc. Với bài báo, cách gọn nhất là mở ở chế độ đọc của trình duyệt rồi bấm nghe; một số trình duyệt có sẵn nút nghe trang, giọng đọc sẽ đi liền từ đầu đến cuối mà không vấp vào quảng cáo.
Với tệp PDF và sách điện tử, kết quả phụ thuộc vào việc tệp có chữ thật hay chỉ là ảnh quét. Tệp có chữ thật thì tính năng đọc màn hình hoặc nút đọc to trong ứng dụng đọc sách xử lý được, dù đôi khi đọc lẫn cả số trang, chú thích chân trang. Tệp quét thì máy không đọc được gì cho tới khi có bước nhận chữ.
Một mẹo nhỏ: trước khi ra khỏi nhà, mở sẵn tài liệu, kiểm giọng đọc chạy được, đặt tốc độ quen tai. Ra đường mới loay hoay chỉnh thì vừa mất thời gian vừa không an toàn. Và khi đi bộ, đi xe đạp, nên đeo một bên tai nghe hoặc để âm lượng nhỏ để vẫn nghe được tiếng xe xung quanh.
Khi nào nghe chưa đủ và cần kiểm lại
Nghe giúp tiếp nhận nhanh, nhưng tai dễ bỏ sót hơn mắt. Có ba loại nội dung bạn nên luôn kiểm lại bằng mắt sau khi nghe: con số (số tiền, số tài khoản, liều lượng), mốc thời gian (ngày hẹn, hạn nộp, giờ khởi hành), và tên riêng (tên thuốc, tên đường, tên người nhận). Đây đều là những chỗ máy có thể đọc lệch, còn tai người thì dễ nghe nhầm.
Nếu bạn dùng chatbot tóm tắt rồi đọc to, nhớ rằng bản tóm tắt có thể bỏ mất chi tiết quan trọng, hoặc diễn đạt lại khiến ý thay đổi. Văn bản có giá trị như thông báo của cơ quan, hợp đồng, kết quả xét nghiệm thì nghe bản tóm tắt để biết đại ý, rồi đọc bản gốc hoặc nhờ người tin cậy đọc lại.
Còn với đọc báo, đọc truyện, nghe lại bài viết của chính mình để sửa câu, tính năng đọc to là thứ đáng bật thường xuyên. Nhiều người viết thấy rằng nghe máy đọc bài của mình giúp phát hiện câu quá dài, từ lặp, chỗ thiếu dấu mà mắt đã quen nên lướt qua.
Cuối cùng, nếu người thân mắt yếu tới mức khó dùng điện thoại, đọc to chỉ là một phần. Phần trợ năng còn có phóng to màn hình, chữ đậm, tương phản cao, và trình đọc màn hình toàn phần. Nên ngồi cùng họ chỉnh từng thứ, và hỏi bác sĩ mắt về tình trạng thị lực nếu thấy suy giảm nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Đọc to văn bản có cần mạng không?
Tính năng đọc màn hình của điện thoại thường chạy ngay trên máy khi đã tải giọng đọc, nên không cần mạng. Nút đọc to trong chatbot thì thường cần mạng vì giọng được tạo trên máy chủ. Nếu hay đi nơi sóng yếu, tải sẵn giọng tiếng Việt chất lượng cao bằng wifi ở nhà.
Sao điện thoại đọc tiếng Việt mà giọng như người nước ngoài?
Có thể máy đang dùng giọng của ngôn ngữ khác để đọc chữ tiếng Việt, hoặc chưa tải giọng tiếng Việt. Vào phần giọng đọc trong mục trợ năng, chọn rõ ngôn ngữ tiếng Việt và tải giọng tương ứng. Một số máy cần chọn thêm bộ máy đọc có hỗ trợ tiếng Việt.
Có cách nào cho điện thoại tự đọc tin nhắn mới đến không?
Nhiều điện thoại và tai nghe có tính năng thông báo tin nhắn bằng giọng nói khi đang đeo tai nghe. Tính năng này tiện khi đi bộ, nhưng nội dung tin nhắn riêng có thể bị người bên cạnh nghe nếu bật loa ngoài. Bạn tìm trong phần thông báo hoặc phần cài đặt tai nghe để bật tắt theo nhu cầu.
Nghe sách, nghe báo bằng giọng máy có hại tai không?
Giọng máy không khác giọng người về mặt âm thanh; điều cần để ý là âm lượng và thời gian đeo tai nghe. Giữ âm lượng vừa phải, nghỉ tai định kỳ, và nếu thấy ù tai hay nghe kém đi thì nên đi khám tai mũi họng.
Đọc to có đọc được chữ trong ảnh không?
Tính năng đọc màn hình chỉ đọc được chữ thật trên màn hình, không đọc chữ nằm trong ảnh. Muốn nghe chữ trong ảnh, bạn cần một bước chép chữ từ ảnh trước, bằng tính năng nhận chữ có sẵn trong ứng dụng ảnh của nhiều máy hoặc nhờ chatbot, rồi mới đọc to phần chữ đó.
Trẻ nhỏ có nên nghe máy đọc truyện thay bố mẹ không?
Thỉnh thoảng nghe máy đọc truyện không sao, nhưng trẻ học ngôn ngữ và gắn bó tốt nhất qua giọng người thân, qua những lúc dừng lại hỏi han, chỉ tranh. Giọng máy nên là phần bổ sung khi bố mẹ bận, không thay hẳn giờ đọc truyện cùng con.