Chatbot trả lời bằng tiếng Anh dù bạn hỏi bằng tiếng Việt thường vì một trong sáu lý do: đoạn bạn dán vào là tiếng Anh, câu hỏi quá ngắn hoặc không dấu, cuộc trò chuyện đã lỡ trôi sang tiếng Anh từ trước, phần cài đặt cá nhân đang ghi bằng tiếng Anh, chế độ giọng nói nhận nhầm ngôn ngữ, hoặc công cụ phụ (tìm kiếm, đọc tệp) trả về kết quả tiếng Anh. Cách sửa nhanh nhất là gõ thêm một câu “trả lời bằng tiếng Việt từ giờ đến hết cuộc trò chuyện”; cách sửa dứt điểm là ghi yêu cầu đó vào phần hướng dẫn cá nhân của công cụ.
Bài này đi qua từng nguyên nhân, dấu hiệu nhận ra và cách xử lý tương ứng. Tên các mục cài đặt khác nhau giữa các hãng và đổi theo phiên bản, nên bạn tìm theo ý nghĩa của mục chứ đừng tìm đúng từng chữ.
Vì sao một chatbot hiểu tiếng Việt vẫn trả lời bằng tiếng Anh
Các chatbot phổ biến hiện nay đều đọc và viết được tiếng Việt. Chúng không có một công tắc ngôn ngữ cố định; mỗi lần trả lời, mô hình nhìn vào toàn bộ những gì đang có trong cuộc trò chuyện rồi đoán ngôn ngữ phù hợp nhất. Bình thường, câu hỏi tiếng Việt kéo theo câu trả lời tiếng Việt. Nhưng nếu trong cuộc trò chuyện có nhiều chữ tiếng Anh hơn chữ tiếng Việt, phép đoán đó dễ nghiêng sang tiếng Anh.
Hãy hình dung bạn dán vào một email tiếng Anh dài ba trăm chữ, rồi gõ thêm một dòng ngắn “tóm tắt giúp”. Với mô hình, phần lớn nội dung trước mặt là tiếng Anh, còn yêu cầu tiếng Việt chỉ chiếm vài chữ. Nhiều khi nó vẫn trả lời tiếng Việt, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Tương tự, một cuộc trò chuyện mà ba lượt trước toàn tiếng Anh thì lượt thứ tư thường vẫn giữ tiếng Anh, kể cả khi bạn chuyển sang hỏi tiếng Việt.
Ngoài nội dung bạn gõ, chatbot còn đọc những thứ bạn không nhìn thấy trong khung chat: phần hướng dẫn cá nhân bạn đã lưu từ lâu, các ghi nhớ mà công cụ tự lưu về bạn, kết quả tìm kiếm trên mạng, nội dung tệp đính kèm. Bất kỳ phần nào trong đó viết bằng tiếng Anh cũng có thể kéo câu trả lời đi theo. Hiểu điều này rồi thì việc sửa trở nên đơn giản: tìm xem phần tiếng Anh nằm ở đâu, rồi hoặc bỏ nó đi, hoặc nói rõ ngôn ngữ bạn muốn nhận.
Sáu nguyên nhân thường gặp và dấu hiệu nhận ra
Bảng dưới gom các tình huống người dùng hay gặp nhất. Đọc cột dấu hiệu để đoán trường hợp của bạn trước khi sửa, vì mỗi nguyên nhân có một cách xử lý riêng.
| Nguyên nhân | Dấu hiệu | Cách sửa |
|---|---|---|
| Dán nội dung tiếng Anh vào | Chỉ bị khi có đoạn văn, email, tài liệu tiếng Anh trong câu hỏi | Ghi rõ “đọc đoạn tiếng Anh dưới đây, trả lời bằng tiếng Việt” ở dòng đầu |
| Câu hỏi quá ngắn hoặc không dấu | Hỏi một hai chữ, gõ không dấu thì bị, gõ đủ câu có dấu thì không | Gõ có dấu, viết thành câu hoàn chỉnh |
| Cuộc trò chuyện đã trôi sang tiếng Anh | Mấy lượt đầu tiếng Việt, đến giữa chừng đổi hẳn và không đổi lại | Dặn lại một câu, hoặc mở cuộc trò chuyện mới |
| Hướng dẫn cá nhân hoặc ghi nhớ viết bằng tiếng Anh | Bị ở mọi cuộc trò chuyện mới, ngay từ câu đầu | Sửa phần cài đặt cá nhân, thêm câu yêu cầu tiếng Việt |
| Chế độ giọng nói nhận nhầm | Gõ thì đúng, nói thì bị; hoặc chữ chép lại từ giọng nói sai be bét | Chọn ngôn ngữ nhận giọng là tiếng Việt, nói chậm và rõ câu đầu |
| Công cụ phụ trả kết quả tiếng Anh | Bị khi bật tìm kiếm trên mạng hoặc đọc tệp, câu trả lời có trích nhiều nguồn nước ngoài | Yêu cầu dịch và tóm tắt sang tiếng Việt, ưu tiên nguồn tiếng Việt |
Có khi hai nguyên nhân chồng lên nhau, ví dụ vừa có phần hướng dẫn cá nhân tiếng Anh vừa dán tài liệu tiếng Anh. Khi đó sửa phần cài đặt trước, vì nó ảnh hưởng tới mọi cuộc trò chuyện về sau.
Sửa ngay trong cuộc trò chuyện đang dở
Dặn một câu rõ ràng, có phạm vi. Thay vì chỉ gõ “tiếng Việt”, bạn viết: “Từ giờ đến hết cuộc trò chuyện này, trả lời bằng tiếng Việt, kể cả khi mình dán nội dung tiếng Anh.” Câu có phạm vi thời gian giúp chatbot giữ được lâu hơn, không phải lượt nào cũng dặn lại.
Nhờ dịch lại câu trả lời vừa rồi. Nếu câu trả lời tiếng Anh đã đúng nội dung bạn cần, gõ “dịch câu trả lời trên sang tiếng Việt, giữ nguyên cấu trúc” là xong, không cần hỏi lại từ đầu. Cách này đỡ tốn lượt dùng ở bản miễn phí.
Tách yêu cầu khỏi nội dung dán vào. Đặt câu yêu cầu lên dòng đầu, rồi đến nội dung tiếng Anh, rồi nhắc lại yêu cầu một lần nữa ở dòng cuối. Cách “kẹp hai đầu” này hiệu quả với tài liệu dài, vì yêu cầu không bị chìm giữa hàng trăm chữ tiếng Anh.
Mở cuộc trò chuyện mới khi đã quá rối. Một cuộc trò chuyện dài với nhiều lượt tiếng Anh xen kẽ rất khó kéo về. Lúc đó, chép phần thông tin cần thiết sang cuộc trò chuyện mới, mở đầu bằng câu yêu cầu tiếng Việt, thường nhanh hơn là cố dặn đi dặn lại.
Giữ thuật ngữ, đổi phần giải thích. Với những chủ đề nhiều thuật ngữ như tin học hay tài chính, bạn có thể muốn giữ từ gốc. Hãy nói thẳng: “Giữ thuật ngữ tiếng Anh trong ngoặc, phần giải thích viết tiếng Việt.” Chatbot làm việc này khá tốt khi được dặn rõ.
Sửa dứt điểm bằng phần hướng dẫn cá nhân
Phần lớn chatbot hiện nay có một chỗ để bạn ghi những điều muốn nó luôn nhớ, áp dụng cho mọi cuộc trò chuyện mới. Tên gọi thay đổi theo hãng, có nơi gọi là hướng dẫn tùy chỉnh, có nơi là cá nhân hoá hoặc tùy chọn phản hồi. Các bước chung như sau:
- Mở phần cài đặt của tài khoản, tìm mục liên quan đến cá nhân hoá hoặc cách chatbot trả lời bạn.
- Đọc kỹ những gì đang có sẵn trong đó. Nhiều người từng chép một đoạn hướng dẫn tiếng Anh trên mạng vào rồi quên mất, và chính đoạn đó làm chatbot trả lời tiếng Anh suốt nhiều tháng.
- Thêm một câu bằng tiếng Việt, ví dụ: “Luôn trả lời bằng tiếng Việt có dấu, trừ khi được yêu cầu ngôn ngữ khác. Thuật ngữ chuyên ngành có thể giữ tiếng Anh trong ngoặc.”
- Nếu công cụ có tính năng ghi nhớ, mở danh sách những điều nó đã nhớ về bạn, xoá các ghi nhớ sai như “người dùng thích tiếng Anh”.
- Lưu lại, mở một cuộc trò chuyện mới và hỏi thử một câu ngắn để kiểm tra.
Phần hướng dẫn cá nhân chỉ áp dụng cho cuộc trò chuyện mới, không sửa được những cuộc đang mở. Nếu bạn dùng chatbot trên cả máy tính và điện thoại bằng cùng một tài khoản, cài đặt thường đồng bộ, nhưng vẫn nên kiểm trên cả hai thiết bị vì một số ứng dụng có cài đặt riêng.
Khi dùng giọng nói: chatbot nghe ra tiếng Anh
Chế độ trò chuyện bằng giọng nói có thêm một khâu: máy phải nghe và chép lời bạn thành chữ trước khi hiểu. Nếu khâu này đoán nhầm ngôn ngữ, nó sẽ cố chép tiếng Việt thành những từ tiếng Anh na ná về âm, và câu trả lời quay ra tiếng Anh theo. Hiện tượng này hay gặp khi câu đầu tiên quá ngắn, như “alô” hay “ừ”, hoặc khi phòng ồn.
Cách xử lý đầu tiên là tìm trong cài đặt ứng dụng mục ngôn ngữ nhận giọng nói. Một số ứng dụng cho chọn hẳn tiếng Việt, số khác để tự động nhận biết. Nếu đang để tự động và hay bị nhầm, bạn chuyển sang tiếng Việt. Cũng nên kiểm tra ngôn ngữ của bàn phím và của điện thoại, vì một số ứng dụng lấy thông tin này làm gợi ý ban đầu.
Cách thứ hai là mở đầu bằng một câu tiếng Việt đủ dài và rõ, chẳng hạn “Chào bạn, mình muốn hỏi về cách nấu canh chua”, thay vì chỉ một tiếng ngắn. Nói chậm hơn bình thường một chút ở câu đầu, sau đó nói tự nhiên. Người lớn tuổi nói giọng địa phương đậm đôi khi bị nhận sai hơn; trường hợp đó, gõ câu đầu bằng bàn phím rồi mới chuyển sang nói giúp cuộc trò chuyện vào đúng nhịp tiếng Việt.
Tài liệu, kết quả tìm kiếm và mã lệnh bằng tiếng Anh
Khi bạn bật tính năng tìm kiếm trên mạng, chatbot đọc các trang web rồi tổng hợp. Với chủ đề mà nguồn tiếng Việt ít, phần lớn tài liệu nó đọc là tiếng Anh, và câu trả lời có lúc bị cuốn theo. Bạn nói rõ: “Tìm thông tin, nhưng viết câu trả lời bằng tiếng Việt; nếu có nguồn tiếng Việt đáng tin thì ưu tiên.” Lưu ý rằng ưu tiên nguồn tiếng Việt không có nghĩa là nguồn đó đúng hơn; chỉ là bạn đọc được dễ hơn để tự kiểm.
Với tệp đính kèm, chẳng hạn một hướng dẫn sử dụng máy giặt bằng tiếng Anh, bạn nên nói trước bạn cần gì: dịch toàn bộ, tóm tắt, hay chỉ tìm một thông tin. Câu “Đây là hướng dẫn tiếng Anh, tìm giúp phần nói về cách vệ sinh lồng giặt và giải thích bằng tiếng Việt” cho kết quả tốt hơn hẳn câu “cái này nói gì”.
Học sinh, sinh viên hỏi về lập trình hay gặp tình trạng chatbot viết phần giải thích bằng tiếng Anh vì mã lệnh vốn toàn chữ tiếng Anh. Mã lệnh thì giữ nguyên, nhưng phần chú thích và giải thích bạn vẫn có quyền yêu cầu tiếng Việt. Dặn một câu ngay từ đầu: “Giải thích bằng tiếng Việt, tên biến và lệnh giữ nguyên.”
Khi nào cần kiểm lại, và khi nào tiếng Anh lại có ích
Câu trả lời đã được dịch sang tiếng Việt vẫn cần đọc lại kỹ ở hai chỗ. Thứ nhất là thuật ngữ: chatbot đôi khi dịch thuật ngữ chuyên ngành theo nghĩa đen, ra những cụm từ người trong nghề không dùng. Nếu thấy một từ lạ, hỏi lại “từ này tiếng Anh gốc là gì, người Việt trong ngành thường gọi thế nào”. Thứ hai là con số và đơn vị: khi chuyển ngữ, dấu phẩy và dấu chấm trong số thập phân có thể bị đảo, đơn vị đo kiểu Mỹ có thể bị giữ nguyên mà không đổi.
Nếu nội dung liên quan đến sức khoẻ, tiền bạc hay giấy tờ pháp lý, đừng chỉ dựa vào bản dịch của chatbot. Hãy đối chiếu với bản gốc, hoặc nhờ người biết tiếng Anh và hiểu lĩnh vực đó đọc lại phần quan trọng.
Cũng có lúc bạn nên chủ động hỏi bằng tiếng Anh, ví dụ khi tra một lỗi phần mềm mà thông báo lỗi vốn bằng tiếng Anh, hoặc khi luyện ngoại ngữ. Không có gì sai khi đổi qua đổi lại; điều quan trọng là bạn kiểm soát được ngôn ngữ, chứ không phải chatbot tự quyết thay bạn. Một mẹo hay: hỏi tiếng Anh để chatbot tìm được nhiều thông tin, rồi yêu cầu nó trình bày lại bằng tiếng Việt cho dễ đọc và dễ kiểm.
Câu hỏi thường gặp
Gõ tiếng Việt không dấu thì AI có trả lời tiếng Việt không?
Phần lớn trường hợp vẫn có, vì chatbot hiểu được tiếng Việt không dấu khá tốt. Nhưng câu càng ngắn và càng không dấu thì máy càng dễ đoán nhầm sang ngôn ngữ khác. Nếu hay bị, bạn gõ có dấu hoặc thêm một câu dặn trả lời tiếng Việt.
Vì sao đã ghi trong cài đặt mà chatbot vẫn có lúc trả lời tiếng Anh?
Cài đặt cá nhân là gợi ý mạnh nhưng không phải lệnh tuyệt đối. Khi bạn dán một tài liệu tiếng Anh rất dài, nội dung đó có thể lấn át phần cài đặt. Kết hợp cả hai: giữ cài đặt và dặn thêm một câu ở đầu những lượt có nội dung tiếng Anh.
Có cần đổi ngôn ngữ giao diện ứng dụng sang tiếng Việt không?
Không bắt buộc. Ngôn ngữ giao diện chỉ đổi chữ trên các nút bấm và menu, không quyết định ngôn ngữ câu trả lời. Tuy vậy, một số ứng dụng dùng nó làm gợi ý ban đầu cho chế độ giọng nói, nên đổi sang tiếng Việt cũng không hại gì.
Câu trả lời tiếng Việt có kém chính xác hơn câu trả lời tiếng Anh không?
Với câu hỏi đời thường, chất lượng hai bên thường tương đương. Với chủ đề hẹp, ít tài liệu tiếng Việt, câu trả lời tiếng Việt đôi khi sơ sài hơn hoặc dịch thuật ngữ chưa chuẩn. Khi cần chắc chắn, bạn hỏi bằng cả hai ngôn ngữ rồi so sánh.
Chatbot trả lời nửa tiếng Việt nửa tiếng Anh thì xử lý thế nào?
Thường do nội dung có nhiều thuật ngữ hoặc do tài liệu đính kèm. Bạn dặn rõ quy tắc: phần giải thích viết tiếng Việt, thuật ngữ giữ tiếng Anh trong ngoặc ở lần đầu xuất hiện. Nếu vẫn lẫn lộn, nhờ chatbot viết lại toàn bộ câu trả lời theo quy tắc đó.
Trẻ em dùng chatbot bị trả lời tiếng Anh thì phụ huynh nên làm gì?
Phụ huynh nên vào phần cài đặt cá nhân thêm câu yêu cầu tiếng Việt có dấu, và ngồi cùng con ở những lần đầu để kiểm tra. Trước đó, cũng cần xem điều khoản về độ tuổi tối thiểu của dịch vụ, vì mỗi hãng quy định khác nhau và có thể thay đổi.