Phần lớn tính năng AI trong ứng dụng quen thuộc có thể tắt hoặc ẩn trong phần cài đặt của chính ứng dụng đó, thường ở các mục như quyền riêng tư, tính năng thông minh, trợ lý, hoặc tính năng thử nghiệm; một số trợ lý gắn chặt vào ứng dụng thì không tắt hẳn được mà chỉ ẩn được nút hoặc đơn giản là không dùng. Tắt đi thường không làm mất dữ liệu của bạn, nhưng có thể kéo theo mất vài tiện ích bạn đã quen mà không biết là do AI, như gợi ý chữ hay phân loại thư.
Bài này không liệt kê đường menu cho từng ứng dụng, vì chúng thay đổi qua mỗi bản cập nhật và khác nhau giữa điện thoại, máy tính, tài khoản cá nhân và tài khoản công ty. Thay vào đó là cách tìm chỗ tắt cho bất kỳ ứng dụng nào, những điều cần đọc trước khi gạt công tắc, và gợi ý khi nào nên tắt, khi nào nên giữ. Phần về dữ liệu có được dùng để huấn luyện hay không là một chuyện riêng, liên quan nhưng không giống việc tắt tính năng.
Vì sao nhiều người muốn tắt tính năng AI
Lý do phổ biến nhất là phiền: nút trợ lý chiếm chỗ trên màn hình, gợi ý bật lên khi đang gõ, bấm nhầm là mở ra một khung trò chuyện không cần. Người lớn tuổi và người mới dùng điện thoại hay gặp cảnh này nhất, và mỗi lần bấm nhầm lại thấy rối.
Lý do thứ hai là quyền riêng tư. Một số tính năng AI cần đọc nội dung thư, tin nhắn, tài liệu, ảnh để hoạt động, và không phải ai cũng thoải mái với điều đó, nhất là khi điện thoại chứa thông tin công việc hay giấy tờ của gia đình. Lý do thứ ba là công việc: công ty có quy định không đưa dữ liệu khách hàng vào công cụ AI chưa được duyệt, nên nhân viên cần tắt hoặc tránh những tính năng tự động gửi nội dung đi xử lý.
Cũng có lý do thực dụng như pin và dung lượng: một số tính năng AI xử lý trên máy chiếm bộ nhớ và làm máy nóng. Dù vì lý do nào, quyết định tắt hay giữ là của bạn, và việc tắt không có nghĩa là bạn lạc hậu.
Cách tìm chỗ tắt tính năng AI trong bất kỳ ứng dụng nào
Vì giao diện thay đổi liên tục, cách hiệu quả nhất là biết đi tìm thay vì nhớ đường menu. Trình tự sau áp dụng được cho hầu hết ứng dụng.
- Cập nhật ứng dụng lên bản mới nhất trước. Tuỳ chọn tắt đôi khi chỉ có ở bản mới, và hướng dẫn trên mạng thường viết theo bản mới.
- Mở cài đặt của chính ứng dụng, không phải cài đặt điện thoại. Tìm các mục có tên liên quan: quyền riêng tư, tính năng thông minh, trợ lý, cá nhân hoá, tính năng thử nghiệm, trò chuyện.
- Dùng ô tìm kiếm trong trang cài đặt nếu có, gõ “AI”, “trợ lý”, “gợi ý”, “thông minh” hoặc tên trợ lý của hãng.
- Đọc kỹ dòng mô tả dưới mỗi công tắc trước khi gạt. Có công tắc gom nhiều tính năng một lúc.
- Với tài khoản có giao diện trên web, kiểm thêm phần cài đặt tài khoản trên trình duyệt; một số tuỳ chọn về dữ liệu chỉ có ở đó.
- Nếu vẫn không thấy, tìm trong trang trợ giúp chính thức của hãng với từ khoá “tắt” kèm tên tính năng. Tránh làm theo hướng dẫn từ nguồn lạ yêu cầu cài thêm công cụ hay chỉnh sâu hệ thống.
- Sau khi tắt, thoát hẳn ứng dụng và mở lại để chắc thay đổi đã có hiệu lực.
Ở cấp điện thoại, hệ điều hành cũng có thể có trợ lý và tính năng AI riêng, nằm trong cài đặt chung của máy. Tắt ở ứng dụng không tắt được ở hệ điều hành và ngược lại.
Tắt rồi mất gì: những tiện ích đi kèm hay bị quên
Nhiều tiện ích bạn dùng hằng ngày thật ra chạy bằng AI. Trước khi tắt, xem bảng dưới để khỏi bất ngờ.
| Nhóm ứng dụng | Tính năng AI có thể tắt | Tiện ích có thể mất theo |
|---|---|---|
| Hộp thư | Gợi ý soạn thư, tóm tắt, trợ lý | Phân loại thư tự động, nhắc trả lời, trích sự kiện vào lịch (tuỳ dịch vụ) |
| Văn bản, bảng tính | Trợ lý viết, tóm tắt, gợi ý công thức | Gợi ý chữ khi gõ, sửa lỗi nâng cao |
| Ảnh | Nhận diện khuôn mặt, chỉnh sửa bằng AI | Tìm ảnh theo tên người, album tự động |
| Nhắn tin | Trợ lý trong khung chat, tóm tắt nhóm | Gợi ý trả lời, có thể cả chuyển tin thoại thành chữ |
| Bàn phím điện thoại | Gợi ý viết lại bằng AI | Gợi ý từ tiếp theo, sửa chính tả tự động (tuỳ cài đặt) |
| Trình duyệt | Thanh bên trợ lý | Tóm tắt trang, dịch nhanh một số trang |
Phần lớn các tính năng này có thể bật lại bất cứ lúc nào. Nếu không chắc, tắt thử một tuần rồi quyết định. Dữ liệu của bạn như thư, ảnh, tài liệu không bị xoá khi tắt tính năng; riêng các nhóm khuôn mặt hay lịch sử trò chuyện với trợ lý có thể bị xoá nếu bạn chọn xoá kèm.
Tắt tính năng và tắt dùng dữ liệu để huấn luyện là hai việc khác nhau
Tắt tính năng. Bạn không dùng nút trợ lý, gợi ý hay tóm tắt nữa. Ứng dụng không xử lý nội dung của bạn cho những tính năng đó.
Tắt dùng dữ liệu để cải thiện dịch vụ. Một số dịch vụ có tuỳ chọn riêng về việc nội dung bạn gửi cho trợ lý có được dùng để cải thiện mô hình hay không. Bạn có thể vẫn dùng trợ lý nhưng tắt tuỳ chọn này, nếu dịch vụ cho phép.
Xoá lịch sử. Lịch sử trò chuyện với trợ lý thường xoá riêng, và có thể đặt tự xoá sau một thời gian. Tắt tính năng chưa chắc đã xoá lịch sử cũ.
Tài khoản công ty. Với tài khoản do công ty cấp, nhiều tuỳ chọn do quản trị viên quyết định; bạn có thể không thấy công tắc nào. Hỏi bộ phận phụ trách nếu cần.
Chính sách thay đổi. Các hãng thay đổi chính sách dữ liệu theo thời gian. Mỗi vài tháng, hoặc khi ứng dụng báo cập nhật điều khoản, nên xem lại các tuỳ chọn này.
Gợi ý theo từng loại thiết bị
Chỗ đặt công tắc khác nhau theo thiết bị. Vài gợi ý giúp bạn biết bắt đầu tìm từ đâu:
- Điện thoại: hệ điều hành có thể có trợ lý giọng nói và bộ tính năng AI riêng, thường nằm trong cài đặt chung, mục trợ lý hoặc mục tính năng nâng cao. Mỗi ứng dụng cài thêm lại có cài đặt AI riêng bên trong ứng dụng.
- Bàn phím điện thoại: gợi ý viết lại, gợi ý câu trả lời, biểu tượng cảm xúc gợi ý nằm trong cài đặt bàn phím, không nằm trong ứng dụng nhắn tin.
- Máy tính: hệ điều hành có thể gắn trợ lý vào thanh tác vụ hoặc phím tắt; bộ ứng dụng văn phòng có công tắc riêng trong phần tuỳ chọn của từng ứng dụng hoặc trong tài khoản.
- Trình duyệt: trợ lý thanh bên, gợi ý viết trong ô nhập, tóm tắt trang thường nằm trong cài đặt của trình duyệt, đôi khi ở mục giao diện hoặc mục thanh bên.
- Tivi và loa thông minh: trợ lý giọng nói thường có nút tắt micro vật lý hoặc tuỳ chọn trong ứng dụng điều khiển đi kèm.
- Máy công ty: nhiều công tắc do quản trị viên khoá; đừng tự cài phần mềm để vô hiệu hoá, hãy hỏi bộ phận phụ trách.
Nếu cả nhà dùng chung một máy tính bảng hay tivi, thống nhất cài đặt chung một lần để người lớn tuổi và trẻ nhỏ không bị bất ngờ khi trợ lý tự lên tiếng hoặc tự mở. Ghi lại các bước đã làm ở một chỗ cả nhà biết.
Khi nào nên giữ tính năng AI thay vì tắt
Tắt hết không phải lúc nào cũng là lựa chọn tốt nhất. Một số tính năng AI giúp ích thật mà rủi ro thấp: lọc thư rác và thư lừa đảo, cảnh báo cuộc gọi nghi là lừa đảo trên một số điện thoại, chuyển giọng nói thành chữ cho người khiếm thính hoặc người ít đọc chữ, đọc to văn bản cho người thị lực kém, dịch nhanh khi đi nước ngoài. Với những tính năng này, lợi ích thường lớn hơn sự phiền.
Cách cân bằng là giữ những tính năng bạn dùng thật, tắt những tính năng chỉ chiếm chỗ hoặc hay bấm nhầm, và hạn chế những tính năng đọc nội dung nhạy cảm. Ví dụ giả định: bác Hùng ở Nam Định cũ, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, tắt trợ lý trong ứng dụng nhắn tin vì hay bấm nhầm, nhưng giữ tính năng chuyển tin thoại thành chữ để đọc tin con cháu gửi khi ở chỗ ồn, và giữ cảnh báo cuộc gọi lừa đảo trên điện thoại.
Với người lớn tuổi trong nhà, ngồi cùng họ xem qua cài đặt một lần, tắt những nút gây rối và ghi lại những gì đã đổi, để lần sau khi họ hỏi “sao mất cái này” còn biết mà bật lại.
Những điều cần kiểm lại sau khi tắt
Bản cập nhật ứng dụng đôi khi thêm tính năng AI mới, bật sẵn, hoặc đổi chỗ công tắc cũ. Sau mỗi bản cập nhật lớn, nhất là khi ứng dụng hiện màn hình giới thiệu tính năng mới, xem lại cài đặt một lần. Đọc kỹ các hộp thoại hỏi “bạn có muốn thử…” trước khi bấm đồng ý, vì bấm đồng ý có thể bật lại thứ bạn đã tắt.
Nếu dùng cùng một tài khoản trên nhiều thiết bị, như điện thoại, máy tính bảng, máy tính, kiểm xem cài đặt có đồng bộ không. Có tuỳ chọn theo tài khoản, áp dụng mọi nơi; có tuỳ chọn theo từng thiết bị, phải tắt riêng từng máy.
Cuối cùng, nếu bạn tắt vì lý do công việc, ghi lại ngày tắt và những gì đã tắt, phòng khi công ty hỏi. Nếu bạn tắt cho người thân, ghi lại để có thể bật lại khi họ cần. Tắt tính năng AI là một lựa chọn cài đặt bình thường như tắt thông báo, không có gì phải ngại, và bạn có thể đổi ý bất cứ lúc nào.
Câu hỏi thường gặp
Tắt tính năng AI có làm mất dữ liệu của mình không?
Thường không. Thư, ảnh, tài liệu, tin nhắn vẫn còn nguyên. Những thứ có thể mất là dữ liệu do chính tính năng tạo ra như nhóm khuôn mặt hay lịch sử trò chuyện với trợ lý, và thường chỉ khi bạn chọn xoá kèm.
Vì sao không tìm thấy chỗ tắt trợ lý AI?
Có thể ứng dụng chưa cập nhật, tính năng gắn chặt không tắt được, hoặc tài khoản do công ty quản lý. Dùng ô tìm kiếm trong cài đặt, xem trang trợ giúp chính thức. Nếu không tắt được, bạn có thể không dùng hoặc ẩn nút nếu có tuỳ chọn.
Tắt rồi ứng dụng có tự bật lại không?
Thường không tự bật lại, nhưng bản cập nhật có thể thêm tính năng mới bật sẵn hoặc hỏi bạn thử tính năng. Sau mỗi bản cập nhật lớn, xem lại cài đặt và đọc kỹ hộp thoại trước khi bấm đồng ý.
Tắt tính năng AI có giúp tiết kiệm pin không?
Với tính năng xử lý trên máy như nhận diện ảnh hay chỉnh ảnh, tắt có thể giảm tải khi máy đang quét thư viện. Với phần lớn tính năng khác, khác biệt về pin thường nhỏ. Lý do chính để tắt nên là sự tiện dụng và quyền riêng tư.
Có cần tắt AI trên điện thoại của bố mẹ lớn tuổi không?
Không bắt buộc. Nên tắt những nút hay bị bấm nhầm, nhưng giữ những tính năng giúp ích như chuyển giọng nói thành chữ, đọc to văn bản, cảnh báo cuộc gọi lừa đảo. Ghi lại những gì đã đổi để bật lại khi cần.
Tắt dùng dữ liệu để huấn luyện ở đâu?
Thường nằm trong cài đặt quyền riêng tư hoặc cài đặt dữ liệu của tài khoản, đôi khi chỉ có trên giao diện web. Tên mục và chính sách thay đổi theo thời gian, nên xem trang chính thức của dịch vụ để biết chính xác.