Khi bạn khó tả bằng lời kiểu văn mình muốn, cách nhanh nhất là đưa cho AI một hai ví dụ mẫu và bảo nó viết theo kiểu đó. Một đoạn mẫu có sẵn nói được nhiều hơn mười câu mô tả: độ dài, cách xưng hô, nhịp câu, chỗ đặt biểu tượng cảm xúc, cách kết thúc. AI rất giỏi nhận ra những khuôn này và lặp lại chúng cho nội dung mới.
Bài này hướng dẫn chọn ví dụ thế nào cho đúng, dặn AI học điểm nào và bỏ điểm nào, xử lý khi nó chép quá sát mẫu, và những chỗ cần cẩn thận khi mẫu là văn bản của người khác. Các ví dụ trong bài đều là ví dụ giả định, dùng cho việc hằng ngày như viết tin bán hàng, tin nhắn nhóm, lời nhắn khách.
Vì sao một ví dụ thường hiệu quả hơn nhiều lời mô tả
Thử mô tả giọng văn của chính bạn bằng lời xem. Phần lớn chúng ta sẽ nói những từ như "thân thiện", "gần gũi", "không màu mè". Nhưng thân thiện của người bán hàng online khác thân thiện của cô giáo mầm non, và cả hai khác thân thiện của một quán cà phê sách. Khi bạn chỉ đưa tính từ, AI chọn cách hiểu phổ biến nhất của tính từ đó, và kết quả nghe như của ai cũng được.
Một ví dụ mẫu thì không mơ hồ như vậy. Trong đó có sẵn câu dài hay ngắn, có mở đầu bằng lời chào hay vào thẳng việc, có dùng "ạ" ở cuối câu không, có xuống dòng nhiều không, có kèm giá hay để khách hỏi riêng. AI đọc ví dụ và bắt chước được cả những đặc điểm mà chính bạn chưa từng để ý mình có.
Thêm một lợi ích ít người nghĩ đến: ví dụ giúp các lần hỏi khác nhau cho ra kết quả đồng đều. Nếu bạn viết bài giới thiệu sản phẩm mỗi tuần, mỗi lần mô tả lại bằng lời sẽ ra một kiểu khác nhau một chút. Dùng cùng một bộ ví dụ thì các bài nối tiếp nhau trông như do một người viết, khách quen đọc vẫn nhận ra giọng của cửa hàng.
Chọn ví dụ mẫu: bốn tiêu chí đơn giản
Mẫu phải là thứ bạn thật sự hài lòng. Đừng lấy một bài tạm được rồi mong AI làm tốt hơn. AI bắt chước cả điểm hay lẫn điểm dở. Lấy bài từng được khách khen, tin nhắn từng nhận nhiều phản hồi, hoặc đoạn bạn đọc lại thấy đúng là mình.
Mẫu cùng loại với việc cần làm. Muốn AI viết tin báo hàng mới, mẫu nên là tin báo hàng mới, không phải bài kể chuyện thành lập cửa hàng. Cùng một người viết nhưng mỗi loại văn có nhịp khác nhau.
Hai ba mẫu tốt hơn một. Chỉ một mẫu, AI dễ chép luôn những chi tiết riêng của mẫu đó, như cùng một câu mở đầu hay cùng số dòng. Hai ba mẫu khác nội dung nhưng chung giọng giúp nó hiểu đâu là "kiểu" chung, đâu là chi tiết của từng bài.
Mẫu ngắn gọn, đã che thông tin riêng. Bỏ tên khách, số điện thoại, địa chỉ, số tài khoản trong mẫu trước khi dán. Nếu mẫu dài cả trang, cắt lấy đoạn tiêu biểu nhất; AI không cần đọc hết một bài dài mới nhận ra giọng.
Cách gửi ví dụ cho AI: bốn bước theo thứ tự
Cấu trúc câu hỏi có ví dụ tốt nhất thường có bốn phần đặt theo thứ tự dưới đây. Bạn có thể gửi tất cả trong một lần.
- Nói việc cần làm: "Mình cần viết tin đăng giới thiệu ba món bánh mới của tiệm, đăng lên trang bán hàng."
- Đặt ví dụ trong ngoặc kép, đánh số: "Đây là hai tin cũ của tiệm, mình muốn giữ đúng kiểu này. Mẫu 1: ... Mẫu 2: ..." Việc đánh số và đặt trong ngoặc giúp AI phân biệt đâu là mẫu, đâu là lời dặn.
- Chỉ ra điểm cần học: "Học cách mở đầu bằng một câu hỏi ngắn, câu ngắn, mỗi món một đoạn hai dòng, cuối tin mời khách nhắn đặt trước." Phần này giúp AI không đoán sai điều bạn thích ở mẫu.
- Đưa nội dung mới: "Ba món mới là bánh bông lan trứng muối, bánh flan lá dứa và bánh chuối nướng. Đừng lặp lại câu nào của mẫu." Câu cuối này rất quan trọng, lý do ở phần sau.
Nếu kết quả gần đúng nhưng chưa tới, bạn góp ý trực tiếp vào điểm lệch thay vì thay mẫu ngay. Ví dụ: "Mẫu của mình không dùng dấu chấm than, bạn bỏ hết dấu chấm than đi." Thường chỉ một hai lượt góp ý là xong.
Khi AI chép y nguyên mẫu: nhận ra và sửa
Lỗi phổ biến nhất khi dùng ví dụ là AI bám quá sát. Bạn sẽ thấy câu mở đầu giống hệt mẫu, chỉ thay tên món; hoặc cấu trúc ba đoạn của mẫu bị lặp lại máy móc dù nội dung mới chỉ cần hai đoạn; hoặc tệ hơn, một chi tiết của mẫu cũ lọt vào bài mới, như giờ mở cửa cũ hay tên món đã ngừng bán.
Nguyên nhân là AI không phân biệt được đâu là phần "kiểu" bạn muốn giữ, đâu là phần "nội dung" chỉ thuộc về mẫu, trừ khi bạn nói ra. Cách sửa thứ nhất là dặn rõ như ở bước cuối phía trên: học giọng, không dùng lại câu chữ. Cách thứ hai là đưa thêm một mẫu khác nội dung để AI thấy phần nào thay đổi được. Cách thứ ba là chỉ ra cụ thể chỗ bị chép: "Câu đầu giống hệt mẫu 1, viết câu mở đầu khác."
Ngoài ra, bạn luôn đọc kỹ bài mới để tìm chi tiết lọt từ mẫu sang. Đây là lỗi khó thấy vì câu chữ nghe rất tự nhiên, đúng giọng cửa hàng. Một cách kiểm nhanh: đặt mẫu và bài mới cạnh nhau, rà từng con số, tên riêng, ngày giờ trong bài mới xem có cái nào không thuộc về nội dung mới không. Với tin bán hàng, sai một con số giá hay giờ giao là chuyện phiền với khách.
Ví dụ mẫu dùng tốt cho những việc nào
Không phải việc gì cũng cần ví dụ. Bảng dưới gom những tình huống thường gặp để bạn biết lúc nào nên bỏ công tìm mẫu.
| Việc | Có nên đưa ví dụ không | Mẫu nên lấy từ đâu |
|---|---|---|
| Tin đăng bán hàng, giới thiệu sản phẩm định kỳ | Rất nên, để các tin đồng đều giọng | Hai ba tin cũ được khách tương tác nhiều |
| Tin nhắn trả lời khách hỏi giá, hỏi giờ | Nên, để giữ cách xưng hô quen của cửa hàng | Các tin bạn từng trả lời tay mà thấy ổn |
| Thông báo trong nhóm lớp, nhóm tổ dân phố | Nên, nhất là khi bạn muốn giữ giọng lịch sự quen thuộc | Thông báo cũ của chính bạn trong nhóm |
| Bảng tổng hợp, danh sách theo cột | Nên, đưa vài dòng mẫu để AI theo đúng cột | Tự gõ hai ba dòng mẫu đúng định dạng |
| Câu hỏi kiến thức, giải thích một khái niệm | Thường không cần | Mô tả trình độ người đọc là đủ |
| Thư từ trang trọng gửi cơ quan | Cẩn thận, nên theo mẫu chính thức của nơi nhận | Mẫu do chính cơ quan đó ban hành |
Với thư từ hành chính, ví dụ của AI hay của người quen đều có thể đã lỗi thời. Mẫu đơn, mẫu tờ khai bạn nên lấy từ nơi tiếp nhận; AI chỉ giúp điền nội dung và rà câu chữ.
Mẫu ngược và bộ mẫu riêng: hai cách dùng ví dụ ít người biết
Đưa cả mẫu bạn không thích. Đôi khi bạn biết rõ mình không muốn gì hơn là muốn gì. Khi đó, bên cạnh mẫu tốt, bạn dán thêm một đoạn bạn thấy dở và nói rõ vì sao: "Đoạn này quá nhiều lời khen, câu nào cũng có chấm than, đọc như quảng cáo. Đừng viết kiểu này." AI nhìn hai đầu tốt và dở sẽ định vị được giọng văn chính xác hơn. Đoạn dở có thể là bản nháp AI vừa viết ở lượt trước.
Lưu bộ mẫu riêng trong ghi chú. Nếu bạn viết cùng một loại nội dung thường xuyên, hãy tạo một ghi chú trên điện thoại gồm hai ba mẫu tốt nhất, một dòng mô tả điểm cần học và một dòng nhắc "không dùng lại câu chữ của mẫu". Mỗi lần cần, bạn chép nguyên khối đó vào chatbot rồi thêm nội dung mới. Việc này mất vài phút lúc đầu nhưng tiết kiệm nhiều lần về sau.
Thay mẫu khi giọng đã cũ. Bộ mẫu không phải thứ dùng mãi. Khi cửa hàng đổi cách xưng hô với khách, đổi hình ảnh, hoặc bạn thấy bài mới bắt đầu nghe đều đều giống nhau, hãy thay một mẫu bằng bài gần đây được khách phản hồi tốt. Rà lại bộ mẫu vài tháng một lần là đủ.
Dùng văn của người khác làm mẫu: chỗ cần cẩn thận
Nhiều người thấy một bài đăng hay của cửa hàng khác và muốn AI viết theo kiểu đó. Học phong cách viết từ người khác là chuyện bình thường trong nghề viết, nhưng có một ranh giới nên giữ: học cách viết, không lấy câu chữ, ý tưởng riêng hay khẩu hiệu đặc trưng của họ. Nếu bài mới của bạn đọc lên khiến người ta nghĩ ngay đến cửa hàng kia, bạn đã đi quá xa.
Cách an toàn là dùng mẫu của người khác chỉ để tự rút ra đặc điểm, sau đó mô tả đặc điểm đó cho AI thay vì dán nguyên bài. Ví dụ bạn ghi lại: "câu ngắn, mỗi bài kể một chuyện nhỏ của khách, kết bằng một câu hỏi". Rồi bạn đưa cho AI chính những tin cũ của mình kèm mô tả đó. Kết quả mang giọng của bạn, có thêm điểm hay học được, mà không mượn chữ của ai.
Cũng nên nhớ rằng thông tin trong mẫu của người khác, như công dụng sản phẩm, cam kết bảo hành, không phải là thông tin đúng cho sản phẩm của bạn. AI có thể vô tình mang những lời hứa đó sang bài mới. Trước khi đăng, bạn kiểm lại mọi câu nói về chất lượng, nguồn gốc, công dụng; câu nào không chắc thì bỏ. Đây cũng là chỗ cần kiểm lại kỹ nhất mỗi khi dùng AI soạn nội dung bán hàng.
Câu hỏi thường gặp
Nên đưa cho AI bao nhiêu ví dụ mẫu là đủ?
Thường hai đến ba ví dụ là vừa. Một ví dụ dễ khiến AI chép sát chi tiết của mẫu đó, còn quá nhiều ví dụ làm câu hỏi dài và các mẫu có khi mâu thuẫn nhau. Quan trọng hơn số lượng là các mẫu phải cùng giọng nhưng khác nội dung, để AI nhận ra đâu là kiểu chung.
Ví dụ mẫu dài cả trang thì có nên dán hết không?
Không cần. Bạn cắt lấy một đoạn tiêu biểu khoảng năm đến mười dòng, đủ thể hiện cách mở đầu, nhịp câu và cách kết thúc. Mẫu càng dài, AI càng dễ bám vào nội dung của mẫu thay vì giọng văn. Nhớ bỏ tên khách, số điện thoại và thông tin riêng trước khi dán.
Làm sao để AI nhớ giọng văn mẫu cho những lần sau?
Trong cùng một cuộc trò chuyện, AI dùng lại được mẫu bạn đã đưa. Sang cuộc trò chuyện mới thì thường phải đưa lại, trừ khi chatbot bạn dùng có tính năng ghi nhớ hoặc hướng dẫn riêng do bạn bật. Cách chắc nhất là lưu sẵn bộ mẫu trong ghi chú điện thoại để dán khi cần.
AI viết theo mẫu nhưng lẫn thông tin cũ của mẫu vào bài mới thì sao?
Đây là lỗi thường gặp. Bạn chỉ rõ chi tiết bị lẫn và yêu cầu sửa, đồng thời dặn từ đầu rằng chỉ học giọng văn, không dùng lại thông tin trong mẫu. Trước khi đăng, đặt mẫu và bài mới cạnh nhau để rà từng con số, tên món, ngày giờ.
Có được dùng bài của cửa hàng khác làm mẫu cho AI không?
Học phong cách viết là bình thường, nhưng không nên để AI tạo ra bài giống câu chữ, ý tưởng riêng hay khẩu hiệu của người khác. Cách an toàn là tự ghi lại đặc điểm bạn thích, rồi đưa cho AI những tin cũ của chính mình kèm mô tả đó, thay vì dán nguyên bài của họ.
Ví dụ mẫu có giúp AI làm bảng hay danh sách đúng định dạng không?
Có, và đây là cách rất hiệu quả. Bạn tự gõ hai ba dòng mẫu đúng các cột, đúng cách ghi ngày tháng hay đơn vị, rồi bảo AI làm tiếp các dòng còn lại theo đúng định dạng đó. Sau đó vẫn cần rà lại vài dòng ngẫu nhiên xem số liệu có bị chép sai không.